PEDAGOGIUM - typ placówki edukacyjnej, przeznaczonej do kształcenia nauczycieli, funkcjonujący w Polsce w latach 1928-1946/1947.

     Geneza pedagogiów, ich zadania i or­ganizacja. Pedagogia powstały w 1928 r. w efekcie wniosków, dotyczących kształcenia nauczycieli szkół powszechnych na poziomie wyższym, zgłaszanych przez: Krajowy Zwią­zek Nauczycielstwa Ludowego oraz na zjeździe Związku Polskiego Nauczycielstwa Szkół Powszechnych (1920) i przez jego Sekcję Kształcenia Nauczycieli (1925, 1928).

     Wszystkie te gremia opiniotwórcze doma­gały się powołania szkół pedagogicznych bądź studiów pedagogicznych o co najmniej 2-letnim kursie kształcenia (rzecznikiem uniwersyteckiego kształcenia tych nauczycieli był T. Kotarbiński). Za realizacją postulatów optował systematycznie „Ruch Pedagogicz­ny", o ich urzeczywistnienie walczył też H. Rowid.

Pedagogia powstały więc w odpowie­dzi na zapotrzebowanie społeczne, a powoła­no je do życia w końcu pierwszego dziesięcio­lecia II Rzeczypospolitej (1928), gdy zdołano uporać się z podstawowymi trudnościami ka­drowymi szkolnictwa.

     Początkowo powstały tylko 3 pedagogia: w Warszawie, Lublinie, Krakowie. Były to zakłady o niewielkiej liczbie uczniów (w r. szk. 1932/1933 studiowało w nim łącznie 285 słuchaczy). Zadaniem pedagogiów było kształcenie nauczycieli szkół powszechnych (później­szych podstawowych). Zasady funkcjonowa­nia określał Statut państwowych pedagogiów z 1928 r. Pedagogia były zakładami 2-letnimi. Opierały się na podbudowie programowej szkoły średniej (ogólnokształcącej lub zawo­dowej). Przyjmowały młodzież ze świadect­wem maturalnym.

     Pedagogia wymagały od wykładowców dobrego przygotowania teoretycznego oraz umiejętności praktycznych. W pierwszych latach działalności pedagogiów, w warunkach ogólnych trudności kadrowych szkolnictwa, nie było jednak łatwe pozyskanie odpowiedniej kadry, co do połowy lat 30. hamowało rozwój tych placówek. Później pedagogia dysponowały już doświadczoną kadrą, dobrze znającą wykładany przedmiot, a niekiedy też posiadającą znaczny dorobek naukowy.

Treści i formy kształcenia oraz prak­tyka pedagogiczna. Plan kształcenia w pe­dagogiach obejmował kilka grup przedmio­tów:

1. Grupa pierwsza służyła przygotowaniu do studiów pedagogicznych, a w jej zakres wchodził wstęp do filozofii z wybranymi za­gadnieniami z etyki i socjologii.
2. Grupa druga koncentrowała się na przedmiotach pedagogicznych: psychologii pedagogicznej, historii wychowania, pedagogice ogólnej i higienie.
3. Grupę trzecią tworzyły metodyka nau­czania początkowego i praktyka pedagogicz­na.
4. Grupę czwartą stanowił przedmiot nau­kowy do wyboru, wchodzący w zakres planu kształcenia szkoły powszechnej.
5. Do grupy piątej wchodziły przedmioty artystyczno - technicze: rysunki, roboty ręcz­ne, śpiew, ćwiczenia gimnastyczne.

     Teoretyczne podstawy przygotowania zawodowo - pedagogicznego zostały oparte na zasadzie równowartości przedmiotów peda­gogicznych (psychologii i historii wychowania, pedagogiki ogólnej) i ich korelacji w kształ­ceniu nauczycieli. Istotne novum w przygotowaniu nauczy­cieli szkoły powszechnej w pedagogiach sta­nowiło kształcenie kierunkowe. Słuchacz miał możliwość wyboru jednego przedmiotu kie­runkowego, który go interesował. Rozwojowi zainteresowań i uzdolnień sprzyjały również przedmioty artystyczno-techniczne.

     Programy nauczania poszczególnych przedmiotów miały charakter autorski, ich treść i zakres ustalali wykładowcy - specjali­ści danej dziedziny. Umożliwiały one eks­ponowanie indywidualnych zainteresowań naukowych wykładowców. Opiniowała je rada pedagogiczna, a zatwierdzało Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publiczne­go.

Status pedagogiów. Pedagogia byty wyższą jakościowo formą kształcenia nau­czycieli niż seminaria nauczycielskie i licea pedagogiczne, aczkolwiek przewagą tamtych, był dłuższy okres oddziaływania na wycho­wanków. Rolę pedagogiów w edukacji nau­czycielskiej doceniła Ustawa o ustroju szkolnictwa z 1932 r. Usankcjonowała ona prawnie dalszą ich działalność i stworzyła warunki dla rozwoju. Pedagogia nie uzyskały jednak, ani w momencie powołania, ani w czasie ustawo­wego usankcjonowania ich działalności, sta­tusu uczelni wyższej typu zawodowego, i to osłabiało pozycję zakładów wśród podobnych form edukacji nauczycielskiej. Dotychczaso­wy ich status uległ pewnej poprawie po uzna­niu - przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (1934 r. i 1935 r.) - za równorzędne wykształcenia uzyskanego w Państwowym Pedagogium, Instytucie Nau­czycielskim, Instytucie Robót Ręcznych, In­stytucie Wychowania Fizycznego i na Wy­dziale Nauczycielskim Konserwatorium Mu­zycznego.

     Rozwój sieci pedagogiów z 3 do 11 i wzrost liczby ich słuchaczy, z niecałych 300 do 1138 (w r. szk. 1937/1938), oraz rosnącą ich rolę w edukacji nauczycielskiej przerwał wybuch II wojny światowej.

Pedagogia w latach 1944 - 1946. Peda­gogia wznowiły swą działalność w 1944 r. W kwietniu 1945 r. funkcjonowało ich 7 (w Lublinie, Łodzi, Katowicach, Kielcach, Krako­wie, Poznaniu i Warszawie) z 235 słuchacza­mi. O kształcenie w tych zakładach zabiegała przede wszystkim młodzież, która pragnęła dokończyć przerwaną w nich naukę z powodu wybuchu wojny. W nowej, trudnej sytuacji kadrowej powojennego szkolnictwa pedago­gia nie cieszyły się zainteresowaniem matu­rzystów, ponieważ doszło do degradacji za­wodu nauczycielskiego. Nauczycielem (niekwalifikowanym) zostawał często nawet ten, kto miał jedynie świadectwo szkoły powsze­chnej i ukończył zaledwie wstępne, kursowe przysposobienie do zawodu. W tych warun­kach z początkiem r. szk. 1946/1947 zdecydo­wano się na likwidację pedagogiów (choć dwa z nich funkcjonowały jeszcze w tym roku), gdyż przez cały okres powojennej egzystencji cierpiały one na brak kandydatów (na miejsce 3 pedagogiów powołano pierwsze 3-letnie wyższe szkoły pedagogiczne: w Gdańsku, Krakowie i Łodzi).  

Ryszard Stankiewicz

PEDAGOGIUM Wyższa Szkoła Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie - uczelnia niepaństwowa, wpisana do rejestru Ministers­twa Edukacji Narodowej i Sportu pod nume­rem 150.

     Kształcenie studentów na 3-letnich wyż­szych pedagogicznych studiach zawodowych i 2-letnich wyższych studiach magisterskich uzupełniających, opiera się na założeniach transdyscyplinowości współczesnych nauk społecznych i huma­nistycznych. Jej podstawą jest koncepcja twó­rczej resocjalizacji (Konopczyński, 1996), skonstruowana przy wykorzystaniu elemen­tów z zakresu sztuki i kultury w kreowaniu metod oddziaływań resocjalizujących.

     Realizowana w szkole koncepcja twórczej resocjalizacji zakłada znaczący udział metod kulturotechnicznych, zarówno w procesie kształcenia studentów, jak również ich wyko­rzystania w pracy profilaktyczno - resocjalizacyjnej. Doświadczenia mają źródło m.in. w działalności utworzonego w 1991 r. Teatru Resocjalizacyjnego „Scena Coda”, w ramach którego był realizowany autorski projekt teatralno – resocjalizacyjny z grupą nieletnich dziewcząt z zakładu poprawczego w Falenicy oraz z udziałem zawodowych aktorek i reżyserów. Prace było oparte na źródłowych materiałach dotyczących losów nieletnich przestępców. Działania teatralne były w zasadzie pretekstem do intensywnych oddziaływań terapeutyczno – resocjalizacyjnych, mających na celu wykreowanie i wytrenowanie odmiennych postaw i zachowań, możliwych do zaadoptowania i przeniesienia do realnego życia społecznego. Podobne doświadczenia zostały zebrane i opracowane przy organizowaniu i wykorzystaniu eksperymentów sportowych z udziałem innych grup podkulturowych (m.in. skinheadów).

     Do podstawowych funkcji kształcenia w Pedagogium Wyższej Szkole Pedagogiki Resocjalizacyjnej (Warszawa) należy:

• poszukiwanie nowych środków wyrazu pedagogicznego,
• poszukiwanie i doskonalenie środków ekspresji w zakresie kreowania metod pedagogicznych,
• symulowanie autokreacji i kreatywności studentów, a tym samym przygotowanie ich do twórczej pracy pedagogicznej,
• poszukiwanie nowych metod, technik, form pracy profilaktycznej i resocjalizacyjnej, wychodzących poza dydaktyzm i schematyzm wynikający z klasycznych reguł i form szkół,
• przyczynianie się do urzeczywistnia hasła „rozumna tolerancja wobec odmienności”,
• wyposażenie studentów i absolwentów w kompetencje profesjonalne i moralne.

     W ramach przedmiotów nauczania studenci przyswajają wiedzę oraz umiejętności związane z realizacją projektów profilaktycznych i resocjalizacyjnych, które dotyczą konkretnych metod i technik pracy resocjalizacyjnej, tj. technika kreatywności interpersonalnej, technika kreatywności plastycznej, technika kreatywności muzycznej, składających się na metodę teatru resocjalizacyjnego (MTR), oraz technika kreatywności fizyczno – ruchowej i technika kreatywności kooperatywnej, składająca się na metodę resocjalizacji przez sport (MRS).

     Każdy student, zarówno w ramach przedmiotów metodycznych i warsztatowych, jak i praktyk studenckich, ma do wyboru określony moduł /teatralny lub sportowy/, w ramach którego zgodnie z własnymi predylekcjami uzyskuje określoną wiedzę i umiejętności, udokumentowane autorskimi scenariuszami i projektami, opracowanymi pod opieką specjalistów.

Koncepcja kształcenia zakłada bardzo ścisły związek  praktyką, a więc codzienną współpracę, zarówno z instytucjami i placówkami opiekuńczo – wychowawczymi, jak i środowiskami otwartymi, zagrożonymi patologią społeczną.

     W uczelni funkcjonuje Rada Programowa Pedagogium Wyższej Szkoły Pedagogiki Resocjalizacyjnej w Warszawie, której celem jest modelowanie profilu kształcenia dla potrzeb instytucji wychowawczych i resocjalizacyjnych.

     Absolwent szkoły z założenia postrzega środowisko, w którym działa, w perspektywie dalekiej od partykularyzmu i konformizmu. Kreuje tendencje rozwojowe jednostek i środowisk społecznych. Ta umiejętność szerszego i rozwojowego widzenia problemów wychowawczych na tle środowisk i społeczności lokalnych stanowi wyróżniającą cechę sylwetki oraz osobowości społecznej wykształconego w tej placówce pedagoga resocjalizacyjnego.

Marek Konopczyński

Źródło:  „Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku”

Red. naukowy i przewodniczący komitetu redakcyjnego

prof. dr hab. Tadeusz Pilch,

Warszawa 2005